Bloğun tapusu bende olunca dilediğim gibi saçmalama hakkım da oluyor tabi. Bu yazıda bir süredir aklımda olan ve ülkenin tek şehir odaklı büyümesini değiştirecek teşvik planımı açıklıyorum.

Seçimlere girecek değilim ama bu plan bende kalacağına sizlerle paylaşayım. Belki işi bilen birileri çıkar da neden olmazı ya da olacaksa da nasıl oluru yazar, bilgimizi arttırırız.

İstanbul’un Türkiye açısından önemini açıklayan rakamlara bir göz atalım.

2015 verilerine göre devletin kasasına giren her 100TL’nin 41TL’si İstanbul’dan geliyor. Yani kaba bir hesapla Türkiye nüfusunun %13’ünü barındıran İstanbul, bütçenin %41’ini sağlıyor. (Kaynak: Hürriyet)

2014 verilerine göreyse Türkiye’nin ihracat ve ithalat toplamının %50’si de İstanbul üzerinden gerçekleştirilmekte. (Kaynak: Sabah)

Üçüncü havalimanı, üçüncü köprü, tünel, metro yatırımları ve kanal gibi mega projelerle İstanbul’un değeri arttırılmaya devam ediyor. İl bazında hazineye aktarılan gelirinin %41’i nüfusun %13’ü diyoruz ama İstanbul, Türkiye yüzölçümünün binde 1.9’u kadar alana sahip.

Trafiğin artık durma noktasına geldiği, toplu taşıma sisteminin kapasitesinin üzerinden insan taşımasına rağmen yetersiz kaldığı bu yerde her geçen gün yeni bir gökdelenin yükseldiği, yeni bir AVM’nin kapılarını açtığı düşünüldüğünde sunduğu zengin iş olanakları ve imkanlara rağmen hızla yaşanmaz bir hale geldiğini söylemek zor değil. (Kaynak: Donanım Haber)

Göç alma nedeni zengin iş olanakları olan İstanbul, 2016-2017 yılları arasında tarihinde ilk defa göç verdi. Bu bir yıllık dönemde İstanbul’dan ayrılanların sayısı 70000’den fazla. (Kaynak: TÜİK)

Yeni teşvik planı ve vergi sistemi ile amacım İstanbul’dan kaçışı hızlandırmak. Büyük şirketlerin merkezlerini İstanbul’dan taşımasını sağlamak. İstanbul’un sahip olduğu ekonomik gücün ülke geneline orantılı dağıtılmasını sağlamak.

İlk adım: Küçük şehirlerde vergi indirimi, büyük şehirlerde vergi bindirimi

Planın ilk aşamasında İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya gibi milli hasıla rakamlarına göre üst sıralarda yer alan şehirlerde Kurumlar Vergisini değişken oranlarda arttırırken, bu şehirlerdeki merkezlerini bir başka şehre taşıyacak şirketlerden ilk 10 yıl Kurumlar Vergisi haricinde hiç bir vergi almazdım.

Vergi teşviği verilecek şehirleri de milli hasılada ilk 5’i oluşturan şehirler dışında hepsinde eşit koşullarla sağlardım. İstanbul’dan ayrılan herkesin doğu illerine gideceğini düşünmek ve sadece doğu illerinde vergi teşviği sağlamak işe yaramaz. Teşviği her ile eşit şartlarda vermek gerek ki şirketlerin seçim şansları olsun.

İkinci adım: Çalışan transferlerine teşvik

Şirketleri taşımak yetmez. Çalışanların da şirketlerle beraber şehir değiştirmelerini sağlamak gerek. Bunun için en güzel yol çalışanların gelir vergisinde ve SGK primlerinde %50 indirim yapıp yapılan indirimin maaş zammı olarak çalışana yansıtılmasını sağlamak.

Yani çalışanlar eğer şirketleri ile birlikte şehir değiştirirlerse maaşları yükselecek. Bu maaş artışı da şirketin üzerine yük bindirmeden yapılacak.

Üçüncü adım: Şehir değiştiren çalışanın ailesine destek

Çalışan için maaş artışı önemli bir etken ama çocukları olanlar için okul konusu, eşleri çalışanlar için eşlerinin işi de çok önemli. Eşi memur olanların şehir değişikliğinde eşlerinin gittiği şehirlerdeki uygun pozisyonlara atamalarının yapılması konusunda devlet desteği sağlanabilir.

Eşinin iş değişikliği nedeniyle işini bırakacak erkek ve kadına bir süre için maaşları oranında kabul edilebilir tutarlarda işsizlik maaşı bağlanabilir.

Eşinin şehir değiştirmesi nedeni ile işsiz kalan kadın ve erkekleri gittikleri şehirde işe alacak firmalar 5 yıllık süreyle SGK primlerinden muaf tutulabilir.

Çocuklar için özel okulda okumaları durumunda okul masraflarının bir kısmı devlet tarafından karşılanabilir.

Şirketlerin çalışanlarının çocuklarının okul masraflarını karşılamaları durumunda okula ödenen tutarın tamamını gider olarak göstermeleri sağlanabilir.

Bu ve benzeri teşvikler ile çalışanların, şirketleri şehir değiştirdiğinde bulundukları şehirden ayrılıp yeni bir şehre taşınması konusunda karar vermeleri daha kolay hale getirilecektir.

Dördüncü adım: Şehir değiştiren girişimciye destek

Hali hazırda merkezi büyük şehirde bulunan ve şirket merkezi ile birlikte çalışanlarını da farklı bir şehre transfer edecek şirketlere verilecek teşvikler yanında şehir değiştirecek girişimcilere de destek verilmeli.

İstanbul’daki yerleşik hayatını bırakıp teşvik verilen şehirlerde iş kuracak ve burada yeni istihdam yaratacak girişimcilere de büyük şirketlerin yararlandığı bütün haklardan yararlanma şansı verilmeli.

Bunun yanında çalışan transferi yapmaz da gittikleri şehirden çalışan bulurlarsa da yine ilk 5 yıl işe aldıkları kişilerin SGP primlerinden muaf olmalılar. Olur da İstanbul’da çalışmakta olan birini transfer ederlerse bu kişi için gelir vergisi ve SGK primi şartları yine %50 indirimli olmalı ve devletin almadığı bu kısım maaş zammı olarak çalışana yansıtılabilmeli.

Rant artışına fren ve şehir planlaması

Böyle bir planın hayata geçmesi halinde teşvik kapsamında olan ve İstanbul’a en yakın şehirler hızla göç alacakları için kiralar ve arsa fiyatları hızla tırmanışa geçecektir. Devletin, verilen teşviklerin etkisini azaltacak bu duruma karşı rant vergisi gibi tedbirler alması gerekebilir.

Ya da TOKİ, hızla göç alması muhtemel yerlerde transfer edilen çalışanlar için toplu konutlar, şirketler için gökdelenler inşa ederek geçiş sürecinin daha sancısız geçmesini sağlayabilir.

Aynı zamanda bu şehirlerin İstanbul gibi çarpık yapılaşmaya kurban gitmemesi için de geniş ölçekli planlamalar yapılması gerekecektir.

Ya siz ne yaparsınız?

Benim fikirlerim bunlar, ya sizinkiler neler? Lütfen yorumlar kısmında bu yazıdaki katıldığınız ve katılmadığınız yerleri de yazmayı unutmayın.